Zum Inhalt springen

Streifenfarne

Geodaten zu dieser Seite vorhanden
aus Wikipedia, der freien Enzyklopädie
(Weitergeleitet von Asplenium)
Streifenfarne

Asplenium-Arten im Spessart:
Nordischer Streifenfarn (Asplenium septentrionale) oben, Milzfarn (Asplenium ceterach) unten Mitte und Braunstieliger Streifenfarn (Asplenium trichomanes) unten links

Systematik
Abteilung: Gefäßpflanzen (Tracheophyta)
Farne
Klasse: Echte Farne (Polypodiopsida)
Ordnung: Tüpfelfarnartige (Polypodiales)
Familie: Streifenfarngewächse (Aspleniaceae)
Gattung: Streifenfarne
Wissenschaftlicher Name
Asplenium
L.

Die Streifenfarne (Asplenium) sind eine Pflanzengattung in der Familie der Streifenfarngewächse (Aspleniaceae).[1][2][3][4] Die über 700 Arten sind fast weltweit verbreitet.[1][2][5]

Illustration des Braunstieligen Streifenfarns (Asplenium trichomanes), links und des Schwarzstieligen Streifenfarns (Asplenium adiantum-nigrum), rechts
Querschnitt eines Asplenium-Sorus - Mikroskop Skala=0,35 mm
Illustration von A Mauer-Streifenfarn (Asplenium ruta-muraria, links) und B Nordischer Streifenfarn (Asplenium septentrionale, rechts)
Illustration von Asplenium shuttleworthianum aus Gustav Kunze: Die Farrnkräuter in kolorirten Abbildungen naturgetreu Erläutert und Beschrieben, 1840

Die Streifenfarn-Arten sind ausdauernde krautige Pflanzen.[6] Sie gedeihen epiphytisch, lithophytisch oder terrestrisch.[1] Sie besitzen ein kurzes, aufrechtes, manchmal auch kriechendes Rhizom, an dem dunkle, lineal-lanzettliche, gegitterte (clathrate)[1] Schuppen sitzen. Die fertilen (sporangientragenden) und sterilen Wedel sind gleichgestaltig: bis zu vierfach gefiedert oder gabelteilig, seltener (wie bei der Hirschzunge) ungeteilt.[1] Die Adern enden frei. Die Blattstiele sind meist am Grund dunkel, häufig kahl und besitzen zwei Leitbündel, die sich oft zu einem x-förmigen Bündel vereinigen[6].

Die Sori stehen einzeln und vom Rand entfernt. Wie der Schleier (Indusium) sind sie meist linealisch,[6] wovon sich auch der Name Streifenfarn ableitet.

Die Chromosomengrundzahl beträgt x = 35 oder 36.[1]

Systematik und Verbreitung

[Bearbeiten | Quelltext bearbeiten]
Asplenium acuminatum
Schwarzstieliger Streifenfarn (Asplenium adiantum-nigrum)
Asplenium aureum
Asplenium australasicum
Billots Streifenfarn (Asplenium billotii)
Asplenium bradleyi
Lebendgebärender Streifenfarn (Asplenium bulbiferum)
Milzfarn (Asplenium ceterach)
Jura-Streifenfarn (Asplenium fontanum)
Efeufarn (Asplenium hemionitis)
Asplenium jahandiezii
Asplenium kaulfussii
Meer-Streifenfarn (Asplenium marinum)
Asplenium montanum
Nestfarn (Asplenium nidus)
Asplenium normale
Asplenium oblongifolium
Asplenium obovatum subsp. obovatum
Asplenium obtusatum
Asplenium petrarchae
Asplenium polyodon
Kriechender Streifenfarn (Asplenium rhizophyllum)
Asplenium ritoense
Mauer-Streifenfarn (Asplenium ruta-muraria)
Asplenium rutifolium
Hirschzunge (Asplenium scolopendrium)
Habitus von Asplenium sellowianum im Habitat
Ausschnitt der Blattunterseite mit Sori von Asplenium sellowianum
Habitus von Asplenium serratum im Habitat
Asplenium surrogatum
Habitus von Asplenium trichomanes subsp. pachyrachis
Braunstieliger Streifenfarn (Asplenium trichomanes subsp. quadrivalens)
Habitus von Asplenium ulbrichtii im Habitat
Habitus von Asplenium vieillardii
Grüner Streifenfarn (Asplenium viride)
Habitus von Asplenium viviparum var. daucifolium
Habitus von Asplenium wilfordii im Habitat
Habitus von Asplenium wrightii

Die Erstveröffentlichung der Gattung Asplenium erfolgte durch Carl von Linné. Der Gattungsname Asplenium wurde vom Milzfarn (Asplenium ceterach) auf die Gattung übertragen und leitet sich vom griechischen Wort splen für Milz ab und beruht auf der früheren Verwendung der Art bei „Milzsucht“.[7][8]

Die Abgrenzung der Gattung Asplenium innerhalb der Familie Aspleniaceae wird kontrovers diskutiert. Möglicherweise sind alle übrigen Gattungen der Familie in die Gattung Asplenium einzugliedern. Unabhängig davon umfasst die Gattung mit rund 700 Arten den Großteil der Familie.[9] Bei maximalen Umfang der Gattung Asplenium L. gelten als Synonyme: Acropteris Link, Amesium Newman nom. superfl., Antigramma C.Presl, Arcasplenium Moore ms. ex Baker, Asplenidictyum (Hook.) J.Smith, Asplenium nothosubgen. Asplenoceterach (D.E.Mey.) Rosselló, Muss, Salvo & N.Torres, Asplenium subgen. Ceterach (Willd.) Vida ex Bir, Fraser-Jenk. & Lovis, Asplenium subgen. Phyllitis (Hill) Jermy & Viane, Asplenium subgen. Phyllitopsis (Reichst.) Jermy & Viane, Biropteris Kümmerle, Boniniella Hayata, (gilt manchmal als akzeptierte Gattung) Caenopteris Berg, Ceterach Adanson, Ceterach Garsault, Ceterach Lam. & DC., Ceterach Willd. nom. cons., (gilt manchmal als akzeptierte Gattung). Ceterachopsis (J.Smith) Ching, Ceterachopsis J.Smith, Chamaefilix Hill, Cheilosorum J.Smith, Dareastrum Fée, Darea Jussieu, Diplora Baker, Eremopodium Trevisan, Glossopteris Rafinesque nom. superfl., Glossopteris Rafinesque, Hemionites J.Smith, Hemionitidastrum Fée, Homatoneuron Klotzsch, Hymenasplenium Hayata, Lobium Keyserling, Loxoscaphe (Blume) Presl, Loxoscaphe Moore,Macrophyllidium Rosenst., Micrasplenium Keyserling, Micropodium Mettenius non Saporta,Neottopteridastrum Fée, Nephrodium J.Sm., Notolepeum Newman, Onopteris Necker, Parasplenium Keyserling, Phyllitis Hill, Phyllitis J.Smith, Phyllitis Ludwig, Phyllitis Moench, Scolopendrium Adanson, Sinephropteris Mickel, Stormesia Kickx f., Tarachia Presl, Thamnopteris (Presl) Presl nom. superfl., Trichomanes Bubani, Triphlebia Baker.[10][11]

Daneben gibt es auch zahlreiche inter- und intraspezifische Hybriden, die jedoch wie alle Farn-Hybriden an den oft verklumpten Sporen bzw. unentwickelten Sporangien erkennbar sind.

Die über 700 Arten sind fast weltweit verbreitet.[5] In Mitteleuropa kommen etwa 17 Arten vor.[6][12] Wenn die Gattung Hymenasplenium (mehr als 30 Arten, 8 davon in China) als eigenständig abgetrennt ist, dann kommen in China 90 Arten vor, 17 davon nur dort.[1] In Australien gibt es etwa 30 Arten.[13]

Es gibt etwa 700 Asplenium-Arten:[4]

Es gibt zahlreiche Hybriden; eine der häufigsten ist:

Weitere Hybriden der mitteleuropäischen Arten werden bei Reichstein aufgeführt[15]:

  • Asplenium ×adulteriniforme Lovis, Melzer & Reichst. (= Asplenium trichomanes subsp. inexpectans × Asplenium viride)
  • Asplenium ×aprutianum Lovis, Melzer & Reichstein (= Asplenium lepidum × Asplenium trichomanes subsp. quadrivalens)
  • Asplenium ×bavaricum D.E.Meyer (= Asplenium trichomanes subsp. quadrivalens × Asplenium viride)
  • Asplenium ×bechereri D.E.Meyer (= Asplenium adiantum-nigrum × Asplenium adulterinum)
  • Asplenium ×brissaginense D.E.Meyer (= Asplenium adiantum-nigrum × Asplenium foreziense)
  • Asplenium ×centovallense D.E.Meyer (= Asplenium adiantum-nigrum × Asplenium cuneifolium)
  • Asplenium ×claphamii (T.Moore ex E.J.Lowe) Viane (= Asplenium scolopendrium × Asplenium trichomanes, Syn.: × Asplenophyllitis claphamii (T.Moore ex E.J.Lowe) Alston)
  • Asplenium ×clermontae Syme (= Asplenium ruta-muraria × Asplenium trichomanes subsp. quadrivalens, Syn.: Asplenium ×preissmannii Ascherson & Luerssen, Asplenium ×reicheliae Ascherson & Dörfler, Asplenium ×hauchecornei Ascherson)
  • Asplenium ×contrei Callé, Lovis & Reichstein (= Asplenium adiantum-nigrum × Asplenium septentrionale)
  • Asplenium ×costei Litard. (= Asplenium foreziense × Asplenium septentrionale)
  • Asplenium ×dolosum Milde (= Asplenium adiantum-nigrum × Asplenium trichomanes subsp. trichomanes)
  • Asplenium ×eglii Lovis & Reichstein (= Asplenium lepidum × Asplenium ruta-muraria subsp. dolomiticum)
  • Asplenium ×gaston-gautieri Litard. (= Asplenium fontanum × Asplenium viride, Syn.: Asplenium gautieri Christ)
  • Asplenium ×heufleri Reichardt (= Asplenium septentrionale × Asplenium trichomanes subsp. quadrivalens)
  • Asplenium ×hungaricum Fraser-Jenkins & Vida (= Asplenium ×murbeckii × Asplenium septentrionale)
  • Asplenium ×javorkae Kümmerle (= Asplenium lepidum × Asplenium ruta-muraria subsp. ruta-muraria)
  • Asplenium ×joncheerei D.E.Meyer (= Asplenium obovatum subsp. billotii × Asplenium adiantum-nigrum subsp. onopteris)
  • Asplenium ×lessinense Vida & Reichstein (= Asplenium fissum × Asplenium viride)
  • Asplenium ×lobmingense Melzer, Lovis & Reichstein (= Asplenium adulterinum × Asplenium ruta-muraria subsp. ruta-muraria)
  • Asplenium ×murbeckii Dörfler (= Asplenium ruta-muraria subsp. ruta-muraria × Asplenium septentrionale)
  • Asplenium ×pagesii Litard. (= Asplenium foreziense × Asplenium trichomanes subsp. quadrivalens, Syn.: Asplenium ×guichardii Litard., Asplenium ×verbanense von Tavel)
  • Asplenium ×perardi Litard. (= Asplenium adiantum-nigrum × Asplenium ruta-muraria subsp. ruta-muraria)
  • Asplenium ×poscharskyanum (Hofm.) Preissmann (= Asplenium adulterinum × Asplenium viride)
  • Asplenium ×praetermissum Lovis, Melzer & Reichst. (= Asplenium adulterinum × Asplenium trichomanes subsp. quadrivalens)
  • Asplenium ×protoadulterinum Lovis & Reichst. (= Asplenium trichomanes subsp. trichomanes × Asplenium viride, Syn.: Asplenium mendelianum D.E.Meyer)
  • Asplenium ×ruscinonense Nieschalk, Lovis & Reichstein (= Asplenium foreziense × Asplenium adiantum-nigrum subsp. onopteris)
  • Asplenium ×sarniense A.Sleep (= Asplenium adiantum-nigrum × Asplenium obovatum subsp. billotii)
  • Asplenium ×sleepiae Badré & Boudrie (= Asplenium obovatum subsp. billotii × Asplenium foreziense)
  • Asplenium ×souchei Litard. (= Asplenium obovatum subsp. billotii × Asplenium septentrionale)
  • Asplenium ×stiriacum D.E.Meyer (= Asplenium lepidum × Asplenium trichomanes subsp. inexpectans)
  • Asplenium ×ticinense D.E.Meyer (= Asplenium adiantum-nigrum × Asplenium adiantum-nigrum subsp. onopteris)
  • Asplenium ×trichomaniforme Woynar (= Asplenium adulterinum × Asplenium trichomanes subsp. trichomanes)
  • Asplenium ×valgannense E.Attinger (= Asplenium seelosii × Asplenium trichomanes subsp. quadrivalens)
  • Asplenium ×wachaviense Ascherson & P.Graebner (= Asplenium cuneifolium × Asplenium trichomanes)
  • Asplenium ×woynarianum Ascherson & P.Graebner (= Asplenium cuneifolium × Asplenium viride)
  • Die Hybride xAsplenoceterach badense D.E.Meyer 1957 erwies sich nach Untersuchung des Typusexemplars von einer Mauer bei Niederrotweil im Kaiserstuhl als ein verkrüppeltes Exemplar des Milzfarns (Asplenium ceterach).[20]
  • J. A. Crabbe, A. C. Jermy, R. Viane, J. D. Lovis: Asplenium L. In: T. G. Tutin, N. A. Burges, A. O. Chater, J. R. Edmondson, V. H. Heywood, D. M. Moore, D. H. Valentine, S. M. Walters, D. A. Webb (Hrsg.): Flora Europaea. 2., überarbeitete Auflage. Volume 1: Psilotaceae to Platanaceae. Cambridge University Press, Cambridge / New York / Melbourne 1993, ISBN 0-521-41007-X, S. 18–23 (englisch, eingeschränkte Vorschau in der Google-Buchsuche).
  • Youxing Lin, Ronald Viane: Aspleniaceae. In: Wu Zheng-yi, Peter H. Raven, Deyuan Hong (Hrsg.): Flora of China. Volume 2–3: Lycopodiaceae through Polypodiaceae. Science Press und Missouri Botanical Garden Press, Beijing und St. Louis, 2013, ISBN 978-1-935641-11-7. Asplenium Linnaeus, S. 267–287 - textgleich online wie gedrucktes Werk.
  • Tadeus Reichstein: Interspezifische Hybriden in der Gattung Asplenium. In: Gustav Hegi: Illustrierte Flora von Mitteleuropa. Band 1, Teil 1, 3. Auflage. Verlag Paul Parey, Berlin, Hamburg, 1984. ISBN 3-489-50020-2. S. 243–275.

Einzelnachweise

[Bearbeiten | Quelltext bearbeiten]
  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 Youxing Lin, Ronald Viane: Aspleniaceae. In: Wu Zheng-yi, Peter H. Raven, Deyuan Hong (Hrsg.): Flora of China. Volume 2–3: Lycopodiaceae through Polypodiaceae. Science Press und Missouri Botanical Garden Press, Beijing und St. Louis, 2013, ISBN 978-1-935641-11-7. Asplenium Linnaeus, S. 267–287 - textgleich online wie gedrucktes Werk.
  2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 Raymond B. Cranfill: In: Flora of North America Editorial Committee (Hrsg.): Flora of North America North of Mexico, Volume 2: Pteridophytes and Gymnosperms. Oxford University Press, New York 1993, ISBN 0-19-508242-7. Asplenium Linnaeus. - textgleich online wie gedrucktes Werk.
  3. Pteridophyte Phylogeny Group - PPG I: A community-derived classification for extant lycophytes and ferns. In: Journal of Systematics and Evolution, Volume 54, Issue 6, 2016, S. 563–603. doi:10.1111/jse.12229
  4. 1 2 Michael Hassler: Taxon in Suchmaske eintragen bei World Ferns. - Synonymic Checklist and Distribution of Ferns and Lycophytes of the World. Version 19.2 vom März 2024.
  5. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 123 124 125 126 127 128 129 130 131 132 133 134 135 136 137 138 139 140 141 142 143 144 145 146 147 148 149 150 151 152 153 154 155 156 157 158 159 160 161 162 163 164 165 166 167 168 169 170 171 172 173 174 175 176 177 178 179 180 181 182 183 184 185 186 187 188 189 190 191 192 193 194 195 196 197 198 199 200 201 202 203 204 205 206 207 208 209 210 211 212 213 214 215 216 217 218 219 220 221 222 223 224 225 226 227 228 229 230 231 232 233 234 235 236 237 238 239 240 241 242 243 244 245 246 247 248 249 250 251 252 253 254 255 256 257 258 259 260 261 262 263 264 265 266 267 268 269 270 271 272 273 274 275 276 277 278 279 280 281 282 283 284 285 286 287 288 289 290 291 292 293 294 295 296 297 298 299 300 301 302 303 304 305 306 307 308 309 310 311 312 313 314 315 316 317 318 319 320 321 322 323 324 325 326 327 328 329 330 331 332 333 334 335 336 337 338 339 340 341 342 343 344 345 346 347 348 349 350 351 352 353 354 355 356 357 358 359 360 361 362 363 364 365 366 367 368 369 370 371 372 373 374 375 376 377 378 379 380 381 382 383 384 385 386 387 388 389 390 391 392 393 394 395 396 397 398 399 400 401 402 403 404 405 406 407 408 409 410 411 412 413 414 415 416 417 418 419 420 421 422 423 424 425 426 427 428 429 430 431 432 433 434 435 436 437 438 439 440 441 442 443 444 445 446 447 448 449 450 451 452 453 454 455 456 457 458 459 460 461 462 463 464 465 466 467 468 469 470 471 472 473 474 475 476 477 478 479 480 481 482 483 484 485 486 487 488 489 490 491 492 493 494 495 496 497 498 499 500 501 502 503 504 505 506 507 508 509 510 511 512 513 514 515 516 517 518 519 520 521 522 523 524 525 526 527 528 529 530 531 532 533 534 535 536 537 538 539 540 541 542 543 544 545 546 547 548 549 550 551 552 553 554 555 556 557 558 559 560 561 562 563 564 565 566 567 568 569 570 571 572 573 574 575 576 577 578 579 580 581 582 583 584 585 586 587 588 589 590 591 592 593 594 595 596 597 598 599 600 601 602 603 604 605 606 607 608 609 610 611 612 613 614 615 616 617 618 619 620 621 622 623 624 625 626 627 628 629 630 631 632 633 634 635 636 637 638 639 640 641 642 643 644 645 646 647 648 649 650 651 652 653 654 655 656 657 658 659 660 661 662 663 664 665 666 667 668 669 670 671 672 673 674 675 676 677 678 679 680 681 682 683 684 685 686 687 688 689 690 691 692 Michael Hassler: Taxon in Suchmaske eintragen bei World Ferns. - Synonymic Checklist and Distribution of Ferns and Lycophytes of the World. Version 12.10 vom Februar 2022.
  6. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 Siegmund Seybold (Hrsg.): Schmeil-Fitschen interaktiv. CD-ROM, Version 1.1. Quelle & Meyer, Wiebelsheim 2002, ISBN 3-494-01327-6.
  7. Ruprecht Düll, Herfried Kutzelnigg: Taschenlexikon der Pflanzen Deutschlands. Ein botanisch-ökologischer Exkursionsbegleiter zu den wichtigsten Arten. 6., völlig neu bearbeitete Auflage. Quelle & Meyer, Wiebelsheim 2005, ISBN 3-494-01397-7.
  8. Helmut Genaust: Etymologisches Wörterbuch der botanischen Pflanzennamen. 3., vollständig überarbeitete und erweiterte Auflage. Nikol, Hamburg 2005, ISBN 3-937872-16-7 (Nachdruck von 1996).
  9. Alan R. Smith, Kathleen M. Pryer, Eric Schuettpelz, Petra Korall, Harald Schneider, Paul G. Wolf: A classification for extant ferns. In: Taxon. Band 55, Nr. 3, 2006, ISSN 0040-0262, S. 705–731, (Abstract, (Memento des Originals vom 12. Februar 2017 im Internet Archive)  Info: Der Archivlink wurde automatisch eingesetzt und noch nicht geprüft. Bitte prüfe Original- und Archivlink gemäß Anleitung und entferne dann diesen Hinweis. PDF-Datei).
  10. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 123 124 125 126 127 128 129 130 131 132 133 134 135 136 137 138 139 140 141 142 143 144 145 146 147 148 149 150 151 152 153 154 155 156 157 158 159 160 161 162 163 164 165 166 167 168 169 170 171 172 173 174 175 176 177 178 179 180 181 182 183 184 185 186 187 188 189 190 191 192 193 194 195 196 197 198 199 200 201 202 203 204 205 206 207 208 209 210 211 212 213 214 215 216 217 218 219 220 221 222 223 Michael Hassler: Taxon in Suchmaske eintragen bei World Ferns. - Synonymic Checklist and Distribution of Ferns and Lycophytes of the World. Version 12.10 vom Februar 2022.
  11. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 Asplenium im Germplasm Resources Information Network (GRIN), USDA, ARS, National Genetic Resources Program. National Germplasm Resources Laboratory, Beltsville, Maryland. Abgerufen am 27. Februar 2019.
  12. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 Maarten Joost Maria Christenhusz, Eckhard von Raab-Straube, 2013: Polypodiopsida. Datenblatt Asplenium In: Euro+Med Plantbase - the information resource for Euro-Mediterranean plant diversity.
  13. Peter G. Wilson: Asplenium bei der New South Wales Flora online.
  14. 1 2 Datenblatt Asplenium bei POWO = Plants of the World Online von Board of Trustees of the Royal Botanic Gardens, Kew: Kew Science.
  15. 1 2 Tadeus Reichstein: Asplenium. In Gustav Hegi: Illustrierte Flora von Mitteleuropa. 3. Auflage, Band I, Teil 1. Verlag Paul Parey, Berlin und Hamburg 1984, ISBN 3-489-50020-2. Seite 211–275.
  16. Caroline J. Van den Heede, Ronald L. L. Viane, Mark W. Chase: Phylogenetic analysis of Asplenium subgenus Ceterach (Pteridophyta: Aspleniaceae) based on plastid and nuclear ribosomal ITS DNA sequences. In: American Journal of Botany, Volume 90, 2003, S. 481–495. online.
  17. Straka, Haeupler, Llorens García, Orell: Führer zur Flora von Mallorca, Gustav Fischer Verlag Stuttgart 1987, ISBN 3-437-20374-6, Seite 91.
  18. 1 2 3 Walter Erhardt, Erich Götz, Nils Bödeker, Siegmund Seybold: Der große Zander. Enzyklopädie der Pflanzennamen. Band 2. Arten und Sorten. Eugen Ulmer, Stuttgart (Hohenheim) 2008, ISBN 978-3-8001-5406-7, S. 1225–1226.
  19. Straka, Haeupler, Llorens García, Orell, Führer zur Flora von Mallorca, Gustav Fischer Verlag Stuttgart 1987, ISBN 3-437-20374-6, Seite 91
  20. Georg Philippi: "Aspleniaceae." In: Oskar Sebald et al.: Die Farn- und Blütenpflanzen Baden-Württembergs. 2. Auflage, Band 1, Verlag Eugen Ulmer, Stuttgart 1993. ISBN 3-8001-3322-9, S. 181.
Commons: Streifenfarne (Asplenium) – Sammlung von Bildern, Videos und Audiodateien