Protaktinyum
_2.jpg?lang=tr) Cam bir tüp içindeki proaktinyum-231 | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Görünüş | Parlak gümüşi metalik | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Standart atom ağırlığı Ar, std(Pa) | 231,03588(1) | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Periyodik tablodaki yeri | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Atom numarası (Z) | 91 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Grup | n/a | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Periyot | 7. periyot | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Blok | f bloku | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Elektron dağılımı | [Rn] 5f2 6d1 7s2 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Kabuk başına elektron | 2, 8, 18, 32, 20, 9, 2 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Fiziksel özellikler | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Faz (SSB'de) | Katı | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Erime noktası | 1841 K (1568 °C, 2854 °F) | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Kaynama noktası | 4300 K (4027 °C; 7280,6 °F) | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Yoğunluk (SSB'de) | 15430 g/L[1] | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Erime entalpisi | 12,34 kJ/mol | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Buharlaşma entalpisi | 481 kJ/mol | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Atom özellikleri | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Yükseltgenme durumları | +2, +3, +4, +5 zayıf bazik | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Elektronegatiflik | Pauling ölçeği: 1,5 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| İyonlaşma enerjileri |
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Atom yarıçapı | Deneysel: 163 pm | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Kovalent yarıçapı | 200 pm | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
_NIST_ASD_emission_spectrum.png?lang=tr) | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Diğer özellikleri | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Doğal oluşum | Bozunma sonucu | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Kristal yapı | Hacim merkezli tetragonal[2] | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Genleşme | 11,8×10-6 µm/(m·K)[1] | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Isı iletkenliği | 47 W/(m·K) | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Elektrik direnci | 177 nΩ·m (0 °C'de) | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Manyetik düzen | Paramanyetik[3] | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| CAS Numarası | 7440-13-3 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Tarihi | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Adını aldığı | bazı izotoplarının aktinyuma bozunmasından ötürü "aktinyumun (nükleer) öncülü" | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Öngörü | Dmitri Mendeleyev (1871) | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Keşif | Kasimir Fajans ve Oswald Helmuth Göhring (1913) | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| İlk izolasyon | Aristid von Grosse (1934) | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Adlandıran | Otto Hahn ve Lise Meitner (1917-1918) | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Ana izotopları | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Protaktinyum, aktinit grubundan, atom numarası 91, atom ağırlığı 231 olan radyoaktif bir element. Kısaltması Pa şeklindedir. 1871'de Dmitri Mendeleyev, toryum ve uranyum arasında bir elementin varlığını öngördü. 1900'de William Crookes, uraniyumdan protaktinyumu izole etti. Bu, yoğun bir radyoaktif maddeydi, ancak onu yeni bir kimyasal element olarak tanımlayamadı ve bu nedenle ona uranyum-X adını verdi. Adı da bu yüzden "Protos" ve "Aktinyum" kelimesinin birleşimidir.[4]
İlk olarak 1913 yılında Kasimir Fajans ve Oswald Helmut Göhring tarafından tanımlanmıştır. Protaktinyum-231 izotopu ise Otto Hahn ve Lise Meitner tarafından 1917-18 arasında keşfedilmiştir. İlk olarak 1934 yılında Aristid V. Grosse tarafından izole edilmiştir.[4] Uranyum cevherlerinde çok az miktarda bulunan nadir, zehirli ve pahalı bir elementtir. Protaktinyum adı 1949 yılında IUPAC tarafından belirlendi. 1961 yılında Büyük Britanya Atom Enerjisi Kurumu, yaklaşık 55.000 kilogram uranyum cevheri işlemek için yaklaşık 500.000 dolar harcamak zorunda kalmasına rağmen, 125 gram %99,9 saflıkta protaktinyum üretebildi. En uzun ömürlü protaktinyum izotopu olan protaktinyum-231'un yarılanma ömrü 32.760 yıldır.[4]
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ a b Arblaster, John W. (2018). Selected Values of the Crystallographic Properties of Elements (İngilizce). Materials Park, Ohio: ASM International. ISBN 978-1-62708-155-9.
- ^ Donohue, J. (1959). "On the crystal structure of protactinium metal". Acta Crystallographica (İngilizce). 12 (9): 697. doi:10.1107/S0365110X59002031.
- ^ Lide, D. R., (Ed.) (2005). "Magnetic susceptibility of the elements and inorganic compounds". CRC Handbook of Chemistry and Physics (PDF) (İngilizce) (86. bas.). Boca Raton: CRC Press. ISBN 0-8493-0486-5.
- ^ a b c "Protactinium | Pa (Element) - PubChem". pubchem.ncbi.nlm.nih.gov. 10 Eylül 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Eylül 2024.
