Sửa đổi Paul Samuelson

{{Infobox economist
| name = Paul A. Samuelson
| school_tradition = [[Kinh tế học tân Keynes]]
| color = darkorange
| image = Paul Samuelson.jpg
| caption =
| birth_date = {{Birth date|1915|05|15|mf=y}}
| birth_place = [[Gary, Indiana]], [[Hoa Kỳ]]
| death_date = {{Death date and age|mf=yes|2009|12|13|1915|05|15}}
| death_place = [[Belmont, Massachusetts]], [[Hoa Kỳ]]
| nationality = [[Hoa Kỳ]]
| institution = [[Viện Công nghệ Massachusetts]]
| field = [[Kinh tế vĩ mô]]
| alma_mater = [[Đại học Harvard]], <small>(Ph.D.)</small><br />[[Đại học Chicago]], <small>(B.A.)</small>
| influences = [[John Maynard Keynes|Keynes]]{{•}} [[Joseph Schumpeter|Schumpeter]]{{•}} [[Wassily Leontief|Leontief]]{{•}} [[Gottfried Haberler|Haberler]]{{•}} [[Alvin Hansen|Hansen]]{{•}} [[Edwin Bidwell Wilson|Wilson]]{{•}} [[Knut Wicksell|Wicksell]]{{•}} [[Erik Lindahl|Lindahl]]
| influenced = [[Stanley Fischer|Fischer]]{{•}} [[Lawrence Klein|Klein]]{{•}} [[Robert C. Merton|Merton]]{{•}} [[Robert Solow|Solow]]{{•}} [[Edmund Phelps|Phelps]]{{•}} [[Paul Krugman|Krugman]]
| contributions = [[Kinh tế học tân cổ điển]]<br />[[Toán kinh tế]]<br />[[Phương pháp kinh tế]]<br />[[Ưa chuộng bộc lộ]]<br />[[Thương mại quốc tế]]<br />[[Tăng trưởng kinh tế]]<br />[[Hàng hóa công cộng]]
| awards = [[Huy chương John Bates Clark]] (1947)<br />[[Danh sách người đoạt giải Nobel Kinh tế|Giải Nobel Kinh tế]] (1970)<br />[[Huân chương Khoa học Quốc gia|Giải thưởng Nhà nước về Khoa học, Hoa Kỳ]] (1996)
| signature = <!-- file name only -->
| repec_prefix = e | repec_id = psa57
}}
'''Paul Anthony Samuelson''' (15 tháng 5 năm 1915 – 13 tháng 12 năm 2009) là một nhà kinh tế học [[người Mỹ]], đại biểu của trường phái [[Kinh tế học vĩ mô#Các trường phái kinh tế học vĩ mô#Chủ nghĩa Keynes#Trường phái tổng hợp|kinh tế học vĩ mô tổng hợp]] và có đóng góp to lớn ở một loạt lĩnh vực của kinh tế học. Ông là người Mỹ đầu tiên nhận được [[Danh sách người đoạt giải Nobel Kinh tế|Giải Nobel Kinh tế]] (1970). [[Các viện Hàn lâm Hoàng gia Thụy Điển]] khi trao giải đã tuyên bố ông "đã làm được nhiều hơn bất kỳ nhà kinh tế hiện đại khác để nâng cao trình độ phân tích khoa học trong lý thuyết kinh tế".<ref name=MIT>{{Chú thích web|url=http://web.mit.edu/newsoffice/2009/obit-samuelson-1213.html|tiêu đề=Nobel-winning economist Paul A. Samuelson dies at age 94|nhà xuất bản=MIT News|họ 1=Frost|tên 1=Greg|ngày tháng=Dec. 13, 2009}} "In a career that spanned seven decades, he transformed his field, influenced millions of students and turned MIT into an economics powerhouse"</ref> Sử gia kinh tế Randall E. Parker gọi ông là "Cha đẻ của kinh tế hiện đại",<ref name="Parker">{{Citation |last=Parker |first=Randall E. |title=Reflections on the Great Depression |location=Cheltenham |publisher=Edward Elgar |year=2002 |page=25 |isbn=1-84376-335-4 }}</ref> và tờ ''[[The New York Times]]'' đã coi ông là "nhà kinh tế học hàng đầu của thế kỷ 20".<ref name="NYT">{{chú thích báo|url=http://www.nytimes.com/2009/12/14/business/economy/14samuelson.html |title=Paul A. Samuelson, Economist, Dies at 94 |last=Weinstein |first=Michael M. |date=ngày 13 tháng 12 năm 2009 |newspaper=[[New York Times]] }}</ref>

Ông là tác giả của cuốn sách giáo khoa kinh tế bán chạy nhất mọi thời đại: ''[[Economics (sách giáo khoa)|Economics: An Introductory Analysis]]'', được xuất bản lần đầu tiên vào năm 1948. Đây là cuốn sách giáo khoa thứ hai ở Hoa Kỳ giải thích các nguyên tắc của [[Kinh tế học Keynes]] và làm thế nào để suy nghĩ về kinh tế, và là cuốn sách giáo khoa đầu tiên thành công,<ref>Samuelson's text was preceded by the 1947 ''The Elements of Economics'' by [[Lorie Tarshis]], which did not ultimately prove successful; see [[Economics (textbook)#Initial reception|discussion]].</ref> và hiện nay đã được tái bản lần thứ 19, bán được gần 4 triệu bản, được dịch ra 40 ngôn ngữ. [[James Poterba]], nguyên trưởng khoa kinh tế của [[MIT]], đã nói rằng cuốn sách của Samuelson đã "để lại một di sản to lớn, như một nhà nghiên cứu và một giáo viên, là một trong những gã khổng lồ trên đôi vai mỗi nhà kinh tế hiện đại đang đứng".<ref name=MIT/> Năm 1996, ông được trao tặng [[Huân chương Khoa học quốc gia]], được xem như nhà khoa học danh dự hàng đầu của Hoa Kỳ, tổng thống [[Bill Clinton]] trao tặng ông phần thưởng này để ghi nhận những "đóng góp cơ bản cho kinh tế học" của ông trong hơn 60 năm.<ref name=MIT/> Ngoài ra, Samuelson đoạt [[Giải John Bates Clark]] vào năm 1947 (khi 32 tuổi) và [[Danh sách người đoạt giải Nobel Kinh tế|Giải Nobel Kinh tế]] vào năm 1970 (khi 55 tuổi).

Ông học tại [[Đại học Chicago]] khi mới 16 tuổi khi cả thế giới đang trong vực sâu của cuộc Đại khủng hoảng, ông nhận bằng tiến sĩ về kinh tế tại [[Harvard]]. Sau khi tốt nghiệp, ông trở thành trợ lý giáo sư kinh tế tại [[Viện Công nghệ Massachusetts]] (MIT) khi mới 25 tuổi và trở thành giáo sư ở tuổi 32. Năm 1966, ông được tặng danh hiệu Institute Professor, danh hiệu giảng viên cao nhất của MIT.<ref name=MIT/> Ông đã dành sự nghiệp của mình tại MIT, nơi ông đã sáng lập ra Khoa kinh tế và điều hành nó trở thành một tổ chức nổi tiếng thế giới bằng cách thu hút các nhà kinh tế khác gia nhập khoa của mình, bao gồm [[Robert M. Solow]], [[Franco Modigliani]], [[Robert C. Merton]], [[Joseph E. Stiglitz]], và [[Paul Krugman]], tất cả những nhà kinh tế này đều dành giải Nobel.

Ông từng là cố vấn cho Tổng thống [[John F. Kennedy]] và [[Lyndon B. Johnson]], ngoài ra còn là nhà tư vấn cho [[Bộ Tài chính Hoa Kỳ]], Văn phòng ngân sách và Hội đồng cố vấn kinh tế của Tổng thống. Samuelson viết một cột báo hàng tuần cho tạp chí ''[[Newsweek]]'' cùng với nhà kinh tế học của trường phái Chicago là [[Milton Friedman]], họ đóng vai đại diện cho hai bên: Samuelson bảo vệ quan điểm của Keynes còn Friedman đại diện cho quan điểm Monetarist.<ref name="Szenberg">{{Citation |last=Szenberg |first=Michael |author-link=Michael Szenberg|last2=Gottesman |first2=Aron A. |last3=Ramrattan |first3=lall |title=Paul Samuelson: On Being an Economist |location=New York |publisher=Jorge Pinto Books |year=2005 |page=18 |isbn=0-9742615-3-X }}</ref> Samuelson mất vào ngày 13 tháng 12 năm 2009, ở tuổi 94.

== Tiểu sử ==
Samuelson sinh ngày 15 tháng 5 năm 1915 tại [[Gary]], [[Indiana]], [[Hoa Kỳ]]. Năm 1923, gia đình ông chuyển đến sống ở [[Chicago]] và ông đã theo đại học tại [[Đại học Chicago]], học cao học và tiến sĩ tại [[Đại học Harvard]]. Tại Havard, ông theo đuổi lĩnh vực [[kinh tế học]] và từng thụ giáo [[Joseph Schumpeter]], [[Wassily Leontief]], [[Gottfried Haberler]], và [[Alvin Hansen]].

== Những đóng góp học thuật chủ yếu ==
Theo nhận xét của Kenneth Arrow, Samuelson là người sáng lập trường phái kinh tế học vĩ mô tổng hợp, kết hợp kinh tế học vĩ mô cổ điển với kinh tế học Keynes. Ông đã góp phần to lớn để phát triển phương pháp phân tích cân bằng tổng thể trong kinh tế học.

Trong [[kinh tế học phúc lợi]], ông đã góp phần đưa ra lý luận [[Điều kiện Lindahl-Bowen-Samuelson]] (tiêu chí để xác định xem một hành động của một chủ thể kinh tế có làm tăng phúc lợi hay không), góp phần đưa ra hàm xác suất trong phúc lợi xã hội (hay [[hàm phúc lợi xã hội Bergson-Samuelson]]).<ref>''Collected Scientific Papers'', v. 2, ch. 77; Fischer, 1987, p. 236</ref>

Trong lý thuyết [[tài chính công]], ông có đóng góp vào lý thuyết quyết định sự phân bổ tối ưu nguồn lực trong điều kiện tồn tại cả [[hàng hóa công cộng]] lẫn [[hàng hóa tư nhân]].

Trong lĩnh vực [[kinh tế học quốc tế]], ông góp phần xây dựng hai mô hình thương mại quốc tế quan trọng: [[Hiệu ứng Balassa-Samuelson]], và [[Mô hình Heckscher-Ohlin]] (với [[định lý Stolper-Samuelson]]).

Trong lĩnh vực [[kinh tế học vĩ mô]], ông sử dụng [[mô hình OLG]] như một cách để phân tích hành vi của các chủ thể kinh tế qua nhiều thời kỳ.<ref>''Collected Scientific Papers'', v. 1, ch. 21</ref>

Trong lĩnh vực [[kinh tế học vi mô]], ông là người tiên phong trong phát triển [[lý thuyết sở thích được bộc lộ]].

==Danh sách tác phẩm đã xuất bản==
* 1947, Enlarged ed. 1983. ''[[Foundations of Economic Analysis]]'', Harvard University Press.
* 1948. ''[[Economics (textbook)|Economics: An Introductory Analysis]]'', ISBN 0-07-074741-5; with [[William Nordhaus|William D. Nordhaus]] (since 1985), 2009, 19th ed., McGraw–Hill. ISBN 978-0-07-126383-2
* 1952. "Economic Theory and Mathematics – An Appraisal," ''American Economic Review'', 42(2), pp. [http://cowles.econ.yale.edu/P/cp/p00b/p0061.pdf 56–66].
* 1954. "The Pure Theory of Public Expenditure". ''Review of Economics and Statistics'', 36 (4): 387–389. {{doi|10.2307/1925895}}
* 1958. ''Linear Programming and Economic Analysis'' with Robert Dorfman and [[Robert M. Solow]], McGraw–Hill. Chapter-preview [http://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=k5_vzaCNQP4C&oi=fnd&pg=PP11&dq=&ots=ticEpVKqDz&sig=FEIiGNmox4KDifmeKEfir7pZZNw#v=onepage&q&f=false links.]
* ''The Collected Scientific Papers of Paul A. Samuelson'', MIT Press. Preview links for vol. 1–3 below. Contents links for vol. 4–7.
:1966. Vol. [http://books.google.com/books?id=oi-yoPkdKXkC&printsec=find&pg=PR9=gbs_book_other_versions_r&cad=9#v=onepage&q&f=false 1], 1937–mid-1964.
:1966. Vol. [http://books.google.com/books?id=XQQFn8Vk470C&printsec=find&pg=PR9=gbs_book_other_versions_r&cad=9#v=onepage&q&f=false 2], 1937–mid-1964.
:1972. Vol. [http://books.google.com/books?id=xisb9usg790C&printsec=find&pg=PR7&dq=false#v=onepage&q=false&f=false 3], mid-1964–1970.
:1977. Vol. [http://mitpress.mit.edu/books/samuelson/samuelson4.pdf 4]{{Liên kết hỏng|date=2021-06-24 |bot=InternetArchiveBot }}, 1971–76.
:1986. Vol. [http://books.google.com/books?id=UKeJEc46R9AC&printsec=find&pg=PR8#v=onepage&q&f=false 5], 1977–1985. [http://mitpress.mit.edu/books/collected-scientific-papers-paul-samuelson-3 Description] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150630034401/https://mitpress.mit.edu/books/collected-scientific-papers-paul-samuelson-3 |date=2015-06-30 }}
:2011. Vol. [http://mitpress.mit.edu/books/samuelson/samuelson6.pdf 6]{{Liên kết hỏng|date=2021-06-24 |bot=InternetArchiveBot }}, 1986–2009. [http://mitpress.mit.edu/catalog/item/default.asp?ttype=2&tid=12518 Description.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110502115456/http://mitpress.mit.edu/catalog/item/default.asp?ttype=2&tid=12518 |date=2011-05-02 }}
:2011. Vol. [http://mitpress.mit.edu/books/samuelson/samuelson7.pdf 7]{{Liên kết hỏng|date=2021-06-24 |bot=InternetArchiveBot }}, 1986–2009.
* [http://library.duke.edu/rubenstein/findingaids/samuelsonpaul/ Paul A. Samuelson Papers, 1930s–2010], Rubenstein Library, Duke University.
* 2007. ''Inside the Economist's Mind: Conversations with Eminent Economists'' with [[William A. Barnett]], Blackwell Publishing, ISBN 1-4051-5917-0

== Tham khảo ==
{{tham khảo|colwidth=30em}}

==Đọc thêm==
* {{Citation |authorlink=Avinash Dixit |first=Avinash |last=Dixit |year=2012 |title=Paul Samuelson's Legacy |journal=[[Annual Review of Economics]] |volume=4 |pages=1–31 |publisher=[[Annual Reviews]] |doi=10.1146/annurev-economics-080511-110957 }}
* {{Citation |first=Stanley |last=Fischer |year=1987 |title=Samuelson, Paul Anthony |work=The [[New Palgrave: A Dictionary of Economics]] |volume=4 |publisher=Macmillan |location=London |pages=234–241 |isbn=0-935859-10-1 }}.
* {{Citation |first=Leonard |last=Silk |title=The Economists |location=New York |publisher=Basic Books |year=1976 |isbn=0-465-01810-6 }}.
* {{Citation |authorlink=Robert Sobel |last=Sobel |first=Robert |title=The Worldly Economists |location=New York |publisher=Free Press |year=1980 |isbn=0-02-929780-X }}.
* {{Citation |first=Daniel R. |last=Fusfeld |year=2002 |chapter=The Neoclassical Synthesis |title=The Age of the Economist |edition=9th |location=Boston |publisher=[[Addison-Wesley]] |pages=198–201 |isbn=0-321-08812-3 }}.

==Liên kết ngoài==
{{thể loại Commons|Paul Samuelson}}
{{Wikiquote}}
* [http://www.nobel.se/economics/laureates/1970/samuelson-bio.html Biography at the Nobel e-Museum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20011202004100/http://www.nobel.se/economics/laureates/1970/samuelson-bio.html |date=2001-12-02 }}
* [http://www.nobel.se/economics/laureates/1970/press.html 1970 Press Release, Nobel Prize in Economics]
* [http://cepa.newschool.edu/het/profiles/samuelson.htm A History of Economic Thought biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040806110730/http://cepa.newschool.edu/het/profiles/samuelson.htm |date=2004-08-06 }}
* {{chú thích sách |title=Paul Anthony Samuelson (1915–2009) |url=http://www.econlib.org/library/Enc/bios/Samuelson.html |work=[[The Concise Encyclopedia of Economics]] |edition=2nd |series=[[Library of Economics and Liberty]] |publisher=[[Liberty Fund]] |year=2009 }}
* [https://web.archive.org/web/20091027101106/http://geocities.com/gfh_axds_as/zax/samuelson-bio-press.html the scientific work through which he has developed static and dynamic economic theory and actively contributed to raising the level of analysis in economic science.]
* [http://www.yale.edu/opa/campus/2005_commencement/honorand_bios.html#samuelson Yale Honorand Biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071014093711/http://yale.edu/opa/campus/2005_commencement/honorand_bios.html#samuelson |date=2007-10-14 }}
* [http://web.mit.edu/newsoffice/2009/obit-samuelson-1213.html Nobel-winning economist Paul A. Samuelson dies at age 94]
* [http://www.nytimes.com/2009/12/14/business/economy/14samuelson.html New York Times Obituary (ngày 14 tháng 12 năm 2009)]
* [http://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/finance-obituaries/6811985/Paul-Samuelson.html Paul Samuelson] - Daily Telegraph obituary
* Paul Samuelson Memorial Session (ngày 4 tháng 1 năm 2010), American Economic Association meetings, Webcast links to remarks of: [[Robert Solow|Solow]] & [[Peter Diamond|Diamond]] (after intro) in [http://www.aeaweb.org/webcasts/open/samuelson_part1/ Part 1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101119103147/http://aeaweb.org/webcasts/open/samuelson_part1/ |date=2010-11-19 }} (34 min.); [[Avinash Dixit|Dixit]], [[Robert C. Merton|Merton]], [[James Poterba|Poterba]], & [[Robert Hall (economist)|Hall]] (including read remarks of [[Kenneth Arrow|Arrow]] & [[Stanley Fischer|Fischer]]) [http://www.aeaweb.org/webcasts/open/samuelson_part2/ Part 2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101119102643/http://aeaweb.org/webcasts/open/samuelson_part2/ |date=2010-11-19 }} (48 min.).

{{Keynesians}}
{{macroeconomics-footer}}
{{John Bates Clark Medal recipients}}
{{Nobel laureates in economics 1969–1975}}
{{Winners of the National Medal of Science|behav-social}}

{{Authority control |VIAF=98511352 |GND=118605321 }}

{{DEFAULTSORT:Samuelson, Paul}}
[[Thể loại:Nhà kinh tế học Mỹ]]
[[Thể loại:Sinh năm 1915]]
[[Thể loại:Mất năm 2009]]
[[Thể loại:Giải John Bates Clark]]
[[Thể loại:Người đoạt giải Nobel Kinh tế]]
[[Thể loại:Người Hoa Kỳ đoạt giải Nobel]]
[[Thể loại:Giải thưởng Nhà nước về Khoa học, Hoa Kỳ]]
[[Thể loại:Cựu sinh viên Đại học Harvard]]
[[Thể loại:Giáo sư Viện Công nghệ Massachusetts]]
[[Thể loại:Nhà văn Mỹ thế kỷ 20]]
[[Thể loại:Nhà văn Mỹ thế kỷ 21]]
[[Thể loại:Cựu sinh viên Đại học Chicago]]